Wat wordt bedoeld met intensiteit en verhoogde gevoeligheid?
Veel hoogbegaafde kinderen ervaren de wereld intenser dan leeftijdsgenoten. Gevoelens, gedachten, prikkels en ervaringen kunnen sterker binnenkomen en dieper worden beleefd (Dabrowski, 1972; Piechowski, 1991).
Sommige kinderen reageren bijvoorbeeld heel sterk op geluiden, sfeer of onrechtvaardigheid. Anderen denken veel na, voelen emoties intens of hebben een rijke fantasie. Deze verhoogde gevoeligheid wordt regelmatig gezien bij hoogbegaafde kinderen en hangt samen met een diepere verwerking van informatie en ervaringen (Silverman, 2013).
De Poolse psychiater Dabrowski beschreef dit als overexcitabilities: een verhoogde gevoeligheid op emotioneel, intellectueel, zintuiglijk, psychomotorisch of imaginatief gebied (Dabrowski, 1972).
Hoe herken je dit?
Intensiteit en gevoeligheid kunnen zich op verschillende manieren uiten. Sommige kinderen voelen emoties heel sterk aan, leven intens mee met anderen of maken zich veel zorgen over gebeurtenissen in de wereld.
Andere kinderen raken snel overprikkeld door drukte, geluiden, verwachtingen of sociale situaties. Ook perfectionisme, diep nadenken, sterke rechtvaardigheidsgevoelens en moeite met “loslaten” komen regelmatig voor.
Sommige hoogbegaafde kinderen hebben daarnaast een grote innerlijke belevingswereld, veel fantasie of een sterke behoefte aan rust en herstelmomenten. Voor de omgeving kan dit soms overkomen als “te gevoelig”, terwijl het vaak gaat om een intensere manier van ervaren.
Waarom is begrip belangrijk?
Wanneer verhoogde gevoeligheid niet goed wordt begrepen, kunnen kinderen zich snel onbegrepen of “anders” voelen. Reacties zoals “je bent te gevoelig” of “maak je niet zo druk” helpen meestal niet en kunnen ervoor zorgen dat een kind gevoelens gaat onderdrukken.
Onderzoek laat zien dat hoogbegaafde kinderen door hun intensiteit gevoeliger kunnen zijn voor stress, overprikkeling en emotionele belasting (Neihart et al., 2016). Tegelijkertijd kunnen deze eigenschappen ook samenhangen met creativiteit, empathie, betrokkenheid en diep denken.
Een begripvolle omgeving helpt kinderen om hun gevoeligheid beter te begrijpen en ermee om te leren gaan.
Wat kan helpen?
Hoogbegaafde kinderen hebben vaak baat bij erkenning van hun gevoeligheid en intensiteit. Het helpt wanneer emoties serieus genomen worden en een kind ruimte krijgt om gevoelens, gedachten en vragen te bespreken.
Daarnaast kunnen rustmomenten, voorspelbaarheid en ondersteuning bij emotieregulatie helpend zijn. Psycho-educatie kan kinderen en ouders helpen begrijpen dat intensiteit geen “zwakte” is, maar onderdeel kan zijn van de manier waarop een kind informatie en emoties verwerkt.
Contact met ontwikkelingsgelijken kan ook bijdragen aan herkenning en een gevoel van aansluiting.
Meer lezen
Betrouwbare websites
Bronnen
- Dabrowski, K. (1972). Psychoneurosis is not an illness. Gryf Publications.
- Neihart, M., Reis, S. M., Robinson, N. M., & Moon, S. M. (2016). The social and emotional development of gifted children: What do we know? Prufrock Press.
- Piechowski, M. M. (1991). Emotional development and emotional giftedness. In N. Colangelo & G. A. Davis (Eds.), Handbook of gifted education (pp. 285–306). Allyn & Bacon.
- Silverman, L. K. (2013). Giftedness 101. Springer Publishing Company.