Wat is dubbel-bijzonder?
Sommige hoogbegaafde kinderen hebben naast hun sterke cognitieve capaciteiten ook bijkomende ondersteuningsbehoeften, zoals ADHD, autisme (ASS), dyslexie, dyspraxie (DCD), angstklachten of moeilijkheden in emotieregulatie (Webb et al., 2005). Dit wordt dubbel-bijzonderheid of twice exceptional (2E) genoemd.
Bij dubbel-bijzonderheid kunnen talenten en moeilijkheden elkaar maskeren (Neihart, 2008). Een kind kan bijvoorbeeld slimme strategieën ontwikkelen om problemen te compenseren, waardoor ondersteuningsbehoeften minder snel opvallen. Andersom kunnen uitdagingen ervoor zorgen dat hoogbegaafdheid minder zichtbaar is.
De aandacht voor dubbel-bijzonderheid groeit de laatste jaren binnen onderwijs en hulpverlening. Onderzoek laat zien dat hoogbegaafdheid en neurodiversiteit regelmatig samen voorkomen, maar dat herkenning complex blijft doordat sterke cognitieve vaardigheden moeilijkheden kunnen maskeren (Al-Hroub, 2021).
Hoe herken je dubbel-bijzonderheid?
Dubbel-bijzondere kinderen laten vaak een wisselend profiel zien (Foley-Nicpon et al., 2011). Een kind kan bijvoorbeeld verbaal sterk zijn, maar tegelijkertijd moeite hebben met plannen, schrijven of concentreren.
Ook signalen zoals perfectionisme, frustratie, overprikkeling, vermoeidheid of vastlopen op school komen regelmatig voor. Sommige kinderen hebben intense interesses of denken heel creatief, maar ervaren tegelijkertijd moeite met aansluiting bij leeftijdsgenoten of met het omgaan met verwachtingen.
Bij sommige kinderen vallen vooral de moeilijkheden op, waardoor hun cognitieve capaciteiten minder worden gezien. Bij anderen wordt juist vooral gekeken naar de hoogbegaafdheid, terwijl ondersteuningsbehoeften onvoldoende aandacht krijgen.
Waarom is een brede kijk belangrijk?
Wanneer alleen gekeken wordt naar prestaties of gedrag, kan belangrijke informatie gemist worden (Webb et al., 2005). Onderzoekers benadrukken daarom het belang van een brede en sterktegerichte benadering, waarbij zowel talentontwikkeling als ondersteuning centraal staan (Gierczyk & Hornby, 2021). Een veilige omgeving en goede samenwerking tussen ouders, school en professionals blijken hierbij beschermende factoren.
Het doel van begeleiding is niet om een kind “passend te maken”, maar om beter te begrijpen wat het nodig heeft om zich goed te kunnen ontwikkelen. Daarbij is aandacht voor zowel sterke kanten als kwetsbaarheden belangrijk.
Wat kan helpen?
Dubbel-bijzondere kinderen hebben vaak baat bij een sterktegerichte benadering, waarbij hun talenten worden gezien én ondersteuningsbehoeften serieus worden genomen (Gierczyk & Hornby, 2021).
Psycho-educatie, ondersteuning bij executieve functies en begeleiding bij emotieregulatie kunnen helpend zijn (Neihart, 2008). Daarnaast is samenwerking tussen ouders, school en betrokken professionals belangrijk om een veilige en passende omgeving te creëren.
Meer lezen
Betrouwbare websites
Bronnen
- Al-Hroub, A. (2021). Twice-exceptionality in gifted students: Challenges and identification. Gifted Education International, 37(2), 123–138.
- Baum, S. (2004). To be gifted and learning disabled. Creative Learning Press.
- Foley-Nicpon, M., Allmon, A., Sieck, B., & Stinson, R. D. (2011). Empirical investigation of twice-exceptionality: Where have we been and where are we going? Gifted Child Quarterly, 55(1), 3–17.
- Gierczyk, M., & Hornby, G. (2021). Twice-exceptional students: Review of implications for special and inclusive education. Education Sciences, 11(2), 85.
- Neihart, M. (2008). Identifying and providing services to twice exceptional children. In S. I. Pfeiffer (Ed.), Handbook of giftedness in children (pp. 115–137). Springer.
- Webb, J. T., Amend, E. R., Webb, N. E., Goerss, J., Beljan, P., & Olenchak, F. R. (2005). Misdiagnosis and dual diagnoses of gifted children and adults. Great Potential Press.